Arthur van Schendels roman De Waterman vertelt het levenslange verbond tussen de zeilmaker Jacob Brouwer en het fregatschip Johanna Maria, een sierlijke driemaster die in 1865 te water wordt gelaten. Terwijl de stoomvaart opkomt, blijft het schip door stormen, averij en wisselende eigenaren zijn waardigheid behouden. Voor Brouwer is de Johanna Maria meer dan een schip: het is zijn roeping en zijn grote liefde. Zijn toewijding staat in scherp contrast met kapitein Wilkens, voor wie de zeevaart slechts broodwinning is. Na jaren vol spanningen raakt Wilkens aan lager wal en pleegt uiteindelijk zelfmoord. Vanaf dat moment begint Brouwers lange zoektocht: het schip raakt beschadigd, verhuist van Noorwegen tot Chili en krijgt steeds nieuwe namen. Toch vindt Brouwer het telkens terug, totdat hij na vele tegenslagen eindelijk eigenaar wordt. Oud en eenzaam keert hij met de herstelde Johanna Maria terug naar Amsterdam, waar zijn leven eindigt en het lot van het schip open blijft.